Sắc lệnh hành pháp của ông Trump về thuế nhập khẩu có nội dung ngoại trừ những hàng hóa có “hàm lượng Hoa Kỳ” 20% trở lên, và sau đó là một phụ lục danh sách hàng hóa được miễn trừ được đánh giá là có lợi cho một số đồng minh công nghiệp của ông tổng thống. Xem xét cơ cấu xuất nhập khẩu của Hoa Kỳ năm 2024, chúng ta có thể nhận thấy rằng trong khi Hoa Kỳ có các dòng hàng hóa “có tính đối ứng” (lượng xuất và nhập tương đương nhau) như máy tính, chất bán dẫn, và ô tô; đạt giá trị xuất khẩu rất lớn đối với máy bay dân dụng; nhưng là nước nhập siêu lớn các mặt hàng tiêu dùng, dược phẩm và thực phẩm – thức ăn và đồ uống, những thứ mà người dân Mỹ cần sử dụng hằng ngày.
Giải pháp chủ yếu sẽ đến từ chính nước Mỹ
Chính sách thuế quan của ông Trump bắt đầu như một vấn đề quốc nội, khi ông tổng thống muốn hiện thực hóa khẩu hiệu tranh cử “Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại” (Make America Great Again). Do đó, động lực chính cho việc tìm kiếm giải pháp đến từ những diễn biến nội bộ tại Hoa Kỳ – cụ thể là người dân Mỹ cảm nhận nhanh đến đâu nỗi đau từ việc giá cả tăng do mức thuế nhập khẩu mới 10% (và có thể cao hơn sau 90 ngày tạm hoãn để đàm phán); phản ứng của Phố Wall khi phải đối mặt với viễn cảnh lạm phát và suy thoái; phản ứng của thị trường trái phiếu kho bạc đi theo chiều hướng tiêu cực so với kỳ vọng của tổng thống. Tất cả những yếu tố này sẽ tạo ra áp lực buộc chính quyền ông Trump phải xem xét lại chính sách, như họ đã từng làm nhiều lần trước đây, nếu không muốn thất bại trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào năm 2026.
Ngoài ra, khoản thâm hụt mà Tổng thống Trump đề cập chỉ liên quan đến thương mại hàng hóa. Trong lĩnh vực thương mại dịch vụ, Hoa Kỳ lại đạt thặng dư đến 300 tỷ USD trong năm 2024. Cả hai khía cạnh này đều cần được xem xét để có cái nhìn toàn diện về vị thế của Hoa Kỳ trong thương mại thế giới.
Ngoại giao để hiểu đúng hơn
Hoa Kỳ hiện là đối tác thương mại lớn thứ hai và là đối tác xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, với tổng kim ngạch thương mại hàng hóa năm 2024 đạt 150 tỷ USD – và con số này vẫn đang tăng qua từng năm. Hoa Kỳ chiếm gần 30% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam. Do đó, bất kỳ sự thay đổi nào trong quan hệ thương mại với Hoa Kỳ đều có tác động lớn đến cán cân thương mại và toàn bộ nền kinh tế của chúng ta.
Nhưng Việt Nam sẽ không tham gia vào các hành động trả đũa, nhưng thông qua các nỗ lực ngoại giao, chúng ta có thể giúp chính phủ Hoa Kỳ hiểu rõ hơn về điều mà họ gọi là “kìm hãm mức lương và tiêu dùng nội địa, từ đó ảnh hưởng đến nhu cầu đối với hàng hóa xuất khẩu của Mỹ.”
Thực chất, chúng ta đang nhìn thấy một hiện tượng giống nhau nhưng theo những cách khác nhau, và những cách nhìn đó cần được hài hòa để tìm ra tiếng nói chung. Các khác biệt này hoàn toàn có thể được hóa giải khi đôi bên đối thoại bình tĩnh như cuộc nói chuyện riêng tư của ông Trump và ông Zelensky ở bên lề đám tang giáo hoàng Francis đã giúp Mỹ hiểu đúng hơn lập trường của các bên liên quan và đã ký kết được thỏa thuận khoáng sản vào hôm nay.
Phản ứng của các nước đồng kiến tạo luật chơi mới
Ngay cả trước khi chính quyền Tổng thống Trump đưa ra chính sách thuế quan mang tính đối đầu gây chấn động, Việt Nam từ lâu đã theo đuổi chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa, bao gồm cả lĩnh vực thương mại và kinh tế – với mục tiêu trở thành đối tác tin cậy, là bạn của tất cả các quốc gia. Hiện nay, Việt Nam đã ký hiệp định thương mại tự do (FTA) với 17 đối tác và đang đàm phán với 2 đối tác khác. Một số đối tác thương mại quan trọng nhất của chúng ta gồm Trung Quốc, ASEAN, EU, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Trump áp thuế lên hầu hết các đối tác quan trọng này, ngoài việc đàm phán với Hoa Kỳ, chính phủ các nước (trong đó có Việt Nam) đang xem xét lại các mối quan hệ đối tác khác như một cách để cân bằng quan hệ căng thẳng với Hoa Kỳ, cũng như nhằm gia tăng sức mạnh đàm phán. Trong ngắn hạn, những điều chỉnh như vậy có thể chưa mang lại kết quả ngay lập tức, nhưng trong trung hạn, việc tái cơ cấu các dòng thương mại giữa các quốc gia có thể giúp không chỉ Việt Nam mà cả các nước khác bù đắp lại phần sụt giảm từ thương mại với Hoa Kỳ.
Khi một trật tự thương mại thế giới mới hình thành, Hoa Kỳ cũng buộc phải điều chỉnh lại chiến lược của mình – từ đó một thế cân bằng mới sẽ được thiết lập.
Những dấu hiệu thoái lui
Sau 100 ngày đầu tiên của nhiệm kỳ được tự do tung hoành nhờ văn hóa cho người mới thời gian để hiện hiện, giờ đây ông Trump dù vẫn tự cho rằng mình đã có một trăm ngày tuyệt vời hơn bất kỳ tổng thống nào, thì không thể chối bỏ sự thực là là tỷ lệ ủng hộ ông đang thấp nhất mọi thời đại kể từ khi nước Mỹ có dữ liệu được lưu trữ. Những người thất vọng không chỉ có cử tri Dân chủ, mà chính nhiều người Cộng hòa đã từng bỏ phiếu cho ông.
Ông Trump cho rằng ngay cả các đồng minh mà ông xuất siêu cũng đang lợi dụng nước Mỹ, vì vậy đánh thuế 10% không trừ một ai, khiến Singapore phải thốt lên rằng “đó không phải là hành động với bạn bè” (thân thiết như Mỹ và Singapore). Ông đã “có công” tạo ra một thế giới đồng tâm hoặc không ưa Mỹ hoặc chống Mỹ hoặc ít nhất cảm thấy may mắn vì đã không có một lãnh đạo như ông Trump. Bằng chứng rõ nhất là một thủ tướng Canada chống Trump quyết liệt cùng đảng Tự do của ông đã thắng lợi vang dội trong cuộc bầu cử tuần qua, đồng nghĩa với thất bại thê thảm của ứng cử viên giống Trump còn lại. Kịch bản này đang được kỳ vọng sẽ xảy ra trong kỳ bầu cử của Australia vào cuối tuần này cùng diễn biến khác tại một số nước châu Âu.
Sau khúc dạo đầu gây sốc, rồi ra danh sách hàng hóa miễn trừ thuế, tới tạm hoãn áp mức thuế cao hơn ngoài mốc cơ bản 10% để đàm phán trong 90 ngày, nay ông Trump tiếp tục hạ “hàm lượng Mỹ” gốc 20% (như nói ở đoạn đầu) xuống 15% cho một số ngành.
Với mô thức này, chúng ta có thể chắc chắn rằng ông Trump sẽ còn chủ động thoái lui rất nhiều điểm nữa và có thể thay đổi lớn chính sách trước mốc 90 ngày, ngay cả khi chưa có đủ 90 thỏa thuận được ký kết như tuyên bố ban đầu.
