PGS.TS TRẦN THỊ HỒNG LIÊN
(Trưởng khoa quản trị kinh doanh Trường đại học Kinh tế – Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM)
Kinh tế nhà nước với sứ mệnh mới
Kinh tế nhà nước hay doanh nghiệp nhà nước (OEs – state-owned enterprises) thường được nhắc tới ở những quốc gia chưa có nền kinh tế thị trường đầy đủ như Trung Quốc, Việt Nam, Nga hay tại những quốc gia kinh tế thị trường nhưng có các quỹ quốc gia (sovereign funds) lớn và năng động như Singapore, Malaysia, Na Uy và các quốc gia dầu lửa vùng Trung Đông.
Sự tồn tại của doanh nghiệp nhà nước là một thực tế, với nhiều hình thức quản lý đa dạng.
Tại các quốc gia phát triển Bắc Mỹ và châu Âu, quy mô và thế lực của khu vực kinh tế nhà nước đã bị cắt giảm mạnh mẽ sau làn sóng giảm bớt sự điều tiết của Nhà nước (deregulation) đi cùng tư nhân hóa (privatization) vào những năm 1970 – 1980.
Tại các quốc gia thuộc khối xã hội chủ nghĩa trước đây, những biến động chính trị cuối những năm 1980, đầu 1990 cũng đã tạo ra một làn sóng tương tự nhưng với những tên gọi khác nhau như “đổi mới” hay “cổ phần hóa”.
Tuy khu vực kinh tế nhà nước giảm xuống, nhưng các chính phủ này vẫn muốn duy trì để giúp Nhà nước điều hành mọi mặt nền kinh tế – xã hội. Đó chính là nguồn gốc của quan điểm kinh tế nhà nước phải giữ “vai trò chủ đạo” trong nền kinh tế.
Những quan điểm chỉ đạo của nghị quyết 79 hoàn toàn phù hợp với lịch sử phát triển của Việt Nam cũng như yêu cầu về nâng tầm trình độ phát triển mới của mọi loại hình tổ chức trong bối cảnh chuyển đổi mạnh mẽ công nghệ – xanh – số trên toàn cầu.
Đã đến lúc Việt Nam phải định vị mình với châu Á và thế giới, nên những dấu mốc xếp hạng khu vực – thế giới đã thể hiện một quan điểm đúng đắn về xác định vị thế quốc gia khi chúng ta đang có tiềm năng, thế và lực của một cường quốc tầm trung.
Để hiện thực hóa các mục tiêu này, nhóm doanh nghiệp nhà nước cần xác định vai trò “kiếm tiền toàn cầu, phát triển Việt Nam, kiến tạo thế giới” thông qua đầu tư kinh doanh ra nước ngoài.
Tổng công ty Kinh doanh vốn nhà nước là đơn vị hiện hữu phù hợp với vai trò này, nhưng cần chuyển đổi mạnh mẽ từ hình ảnh người xử lý doanh nghiệp được bàn giao thành một công ty có đầy đủ quyền tự chủ theo pháp luật và thông lệ quốc tế, một nhà đầu tư chuyên nghiệp có phạm vi hoạt động toàn cầu như cách mà Singapore đã làm rất thành công với Temasek.
