Link: Doanh nghiệp giải bài toán tự chủ chiến lược – Tuổi Trẻ Online
Hội nhập sâu nhưng không phụ thuộc một chiều
Trao đổi với báo Tuổi Trẻ, PGS.TS Trần Thị Hồng Liên (Trưởng khoa quản trị kinh doanh Trường đại học Kinh tế – Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM) cho rằng trong bối cảnh rủi ro toàn cầu gia tăng, việc đặt ra mục tiêu tự chủ chiến lược là kịp thời và cần thiết.
Thêm nữa, việc Việt Nam có quy mô dân số thuộc nhóm 16 nước lớn nhất thế giới, GDP thuộc nhóm 32 nền kinh tế lớn nhất thế giới, nhưng lĩnh vực công nghiệp lại phụ thuộc vào doanh nghiệp FDI (20% GDP và hơn 70% kim ngạch xuất khẩu) nên mục tiêu tự chủ chiến lược lại càng cấp thiết và ý nghĩa.
“Tự chủ chiến lược của doanh nghiệp không chỉ là bài toán kinh doanh mà còn là nền tảng cho năng lực tự quyết của quốc gia trên trường quốc tế”, bà Liên nói.
Vượt qua định kiến “vừa và nhỏ”
Bên cạnh đó, khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp nội còn hạn chế. Mối liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI vẫn lỏng lẻo, chủ yếu dừng ở cung ứng những sản phẩm, dịch vụ giá trị thấp.
Một điểm yếu khác là sự lệ thuộc vào thị trường xuất khẩu, trong bối cảnh cầu thế giới suy giảm, rủi ro tập trung thị trường ngày càng rõ. Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu lớn cho biết chỉ cần một thay đổi về chính sách thương mại hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật từ đối tác là hoạt động sản xuất, kinh doanh bị ảnh hưởng ngay lập tức.
Theo nhiều chuyên gia kinh tế, quy mô hạn chế khi phần lớn doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), thậm chí siêu nhỏ, khiến doanh nghiệp khó đầu tư bài bản cho công nghệ, nhân lực chất lượng cao hay mở rộng thị trường.
Tuy nhiên, PGS.TS Trần Thị Hồng Liên lại khẳng định quy mô vẫn chưa hẳn là mấu chốt cho câu chuyện này. Bởi đây là quy luật kinh tế chung của thế giới, khi SME luôn chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp ở mọi quốc gia. Do đó, số lượng SME đông đảo không phải là điểm yếu khác biệt của Việt Nam.
Điểm yếu “nút thắt” thực sự khiến doanh nghiệp Việt khó lớn mạnh nằm ở sự thiếu tự tin và tầm nhìn chiến lược hạn hẹp. Thay vì tập trung xây dựng điểm mạnh để bứt phá, doanh nghiệp thường quá chú trọng vào việc tìm kiếm và khắc phục những khiếm khuyết nhỏ.
Cùng với đó, sự rườm rà của thủ tục hành chính đang “bào mòn” tâm trí nhà điều hành, khiến họ không còn thời gian để nuôi dưỡng những khát vọng vươn tầm. “Ước mơ của chủ doanh nghiệp phải thật lớn. Nếu không nghĩ lớn, chúng ta sẽ không có những bước đi để biến từ nhỏ thành lớn và tạo ra ảnh hưởng quốc tế”, bà Liên nhấn mạnh.
Theo bà Liên, để đạt được sự tự chủ chiến lược, đổi mới sáng tạo được coi là đòn bẩy chính và yếu tố công nghệ là then chốt. Tuy nhiên, bài toán này đang gặp khó tại nút thắt về vốn. Chi phí vốn tại Việt Nam vẫn ở mức cao so với các nước phát triển, tạo áp lực lớn cho hoạt động kinh doanh.
Đặc biệt, luồng vốn cho đổi mới sáng tạo đang bị “kẹt” do doanh nghiệp khó tiếp cận vốn ngân hàng vì thiếu tài sản đảm bảo, trong khi thị trường vốn mạo hiểm vẫn còn bị bó hẹp bởi các quy chế phòng ngừa rủi ro.
